Steel glossary
Metallurgy terminology explained — 51 terms
Anizotropi
Çeliğin farklı yönlerde farklı özellik göstermesi. Dövülmüş çeliklerde yaygın.
Aşınma Direnci
Çeliğin sürtünme ve aşındırıcı kuvvetlere karşı direnci. Yüksek karbür hacimli çelikler (S110V, Maxamet) üst düzey.
Beyaz Dağ
Bıçak üzerinde oluşan beyazımsı noktasal izler. Çelik katmanları veya kir birikintisidir, hasar değil.
Bıçak Dengesi
Bıçağın ağırlık merkezi. İleri dengeli (towards tip), geri dengeli, nötr. Kullanım amacına göre tercih edilir.
Dendrit
Konvansiyonel dökümde oluşan ağaç benzeri kristal yapı. Mekanik özellikleri olumsuz etkiler. PM'de bulunmaz.
Difüzyon
Çeliğin atomları arasında element geçişi. Östenitleme ve nitrasyonda önemli.
DLC (Diamond-Like Carbon)
Elmas benzeri amorf karbon kaplama. Düşük sürtünme, yüksek sertlik, korozyon direnci. Premium bıçaklarda.
Etching
Bıçak yüzeyinin asitle (genellikle ferrik klorür) aşındırılmasıyla desen oluşturma. Damascus ve özel bıçaklarda.
Force Patina
Karbon çeliğe asit (genellikle sirke, hardal, kahve) uygulayarak hızlı patina oluşturma tekniği. Estetik ama korozyon koruması değil.
Grain Boundary (Tane Sınırı)
Çelikteki kristal tane sınırları. İnce tane = tok, iri tane = kırılgan. Östenitleme sıcaklığı ve süresi tane boyutunu etkiler.
Grind (Bileme Açısı)
Bıçağın kenar açısı. Convex (kabarık), flat (düz), hollow grind (oyuk), scandi (İskandinav). Her birinin avantajları var.
Hadde
Çeliğin haddelenmesiyle şekillendirilmesi. Sıcak hadde ve soğuk hadde olarak ikiye ayrılır.
Havada Sertleşme
A2, A6 gibi takım çeliklerinin havada soğutulması. Distorsiyon riski düşük, yapımcılar için ideal.
Inclusion
Çelik üretiminde oluşan yabancı madde (genellikle oksit/sülfür). Kalite düşüklüğü göstergesi. PM çeliklerde çok az, konvansiyonel dökümde daha fazla.
Isıl İşlem
Çeliğin östenitleme, su verme/yağ verme, kriyo, temperleme adımlarından geçirilerek optimum mekanik özelliklere getirilmesi. Çelik seçimi kadar önemlidir.
Kaplama (Coating)
Bıçağın yüzeyine TiN, DLC, krom gibi sert kaplamalar uygulanması. Korozyon direnci ve kesme performansı artar. Aşınırsa bakım gerekir.
Karbon (C)
Çeliğin temel sertlik elementi. %0.5-1.5 arası bıçak çeliği. Yüksek karbon = yüksek sertlik ve kenar tutuşu.
Karbür
Çelikteki karbon ile metal elementlerin (Cr, V, Mo, W) oluşturduğu sert bileşik. Vanadyum karbür (VC) en sert, krom karbür (Cr7C3) orta. Karbür hacmi aşınma direncini belirler.
Karbür Boyutu
Karbürlerin ortalama büyüklüğü. Toz metalürjisi çeliklerde 1-3 mikron, konvansiyonel dökümde 10-50 mikron. Küçük = tok, büyük = kırılgan.
Karbür Hacmi
Çelikteki karbürlerin toplam hacim yüzdesi. M390 %18, MagnaCut %4, AEB-L %1. Yüksek hacim = yüksek aşınma direnci ama düşük tokluk.
Kırmızı Sertlik (Red Hardness)
Çeliğin kırmızı renge ısındığında bile sertliğini koruması. M42, Maxamet'te üst düzey.
Kobalt (Co)
Matrisin mukavemetini artırır, yüksek sıcaklık performansı sağlar. M42, Maxamet'te bulunur.
Konvansiyonel Döküm
Geleneksel yöntem: eriyik çelik kalıplara dökülür. Ucuz ama karbür yapısı iri olur. D2, 440C bu yöntemle üretilir.
Kriyojenik İşlem
Sertleştirilmiş çeliğin -196°C (sıvı nitrojen) veya -80°C (kuru buz) sıcaklıklara soğutulması. Kalan östeniti martenzite dönüştürür, sertliği ve stabiliteyi artırır.
Krom (Cr)
Paslanmazlık elementi. %10.5+ paslanmaz sayılır. %17+ iyi paslanmazlık. Bıçakta hem sertlik (karbür) hem korozyon direnci sağlar.
Martenzit
Çeliğin sertleştirme sonrası oluşan sert ve kırılgan kristal yapı. Bıçak çelikleri martenzitik yapıdadır.
Mikroyapı
Çeliğin mikroskop altında görünen yapısı: karbürlerin boyutu, dağılımı, matris yapısı. Performansı belirleyen en önemli faktör.
Molibden (Mo)
Sıcaklık sertliği ve korozyon direncini artırır. Yüksek hız çeliklerinde yaygın.
Nitrasyon
Çeliğin yüzeyine nitrojen emdirilmesi. Yüzey sertliği ve korozyon direnci artar. Bıçak yapımında nadir.
Nitrojen (N)
Modern paslanmaz çeliklerde karbonun yerine kullanılır. Korozyon direnci ve sertlik sağlar. LC200N, Vanax'ta bulunur.
Östenit
Çeliğin yüksek sıcaklıktaki yumuşak kristal yapısı. Sertleştirme sırasında martenzite dönüşür.
Östenitleme (Austenitizing)
Çeliğin 800-1200°C arasında ısıtılarak kristal yapısının östenit fazına dönüşmesi. Sertleştirmenin ilk adımı.
Patina
Karbon çelik bıçaklarda zamanla oluşan doğal renk değişimi. Bıçağa karakter katar, pas değildir.
PREN (Pitting Resistance Equivalent Number)
Cr + 3.3Mo + 16N formülüyle hesaplanan korozyon direnci göstergesi. 18+ iyi, 25+ mükemmel (denizcilik için).
Rockwell C (HRC)
Çelik sertliğini ölçen endüstri standardı. 56-58 yumuşak, 60-62 orta, 64+ sert. Yüksek HRC genellikle yüksek kenar tutuşu anlamına gelir ama düşük tokluk.
Sablié (Saber Grind)
Bıçağın yüksek ve alçak bileme açıları arasında ikincil açı. Dayanıklılık ve keskinlik dengesi. Askeri bıçaklarda yaygın.
Segregasyon
Çelik içinde elementlerin homojen dağılmaması. Konvansiyonel dökümün sorunu, PM bunu çözer.
Sementasyon
Çeliğin yüzeyine karbon emdirilmesi. Yüzey sert, iç kısım tok. Bıçakta yaygın değil ama bazı özel uygulamalarda kullanılır.
Sferoidal Tavlama
Çeliğin karbürlerini yuvarlak hale getirmek için uzun süre düşük sıcaklıkta tutulması. İşlenebilirliği artırır.
Sıcak Sertlik (Hot Hardness)
Çeliğin yüksek sıcaklıklarda sertliğini koruma yeteneği. Yüksek hız çelikleri için kritik (M2, M4).
Suda Sertleşme
1095, W2 gibi karbon çeliklerinin suda soğutulması. Çok hızlı soğuma, distorsiyon ve çatlama riski yüksek.
Süper Alaşım
Yüksek performanslı alaşımlar. Bıçak çeliği olarak Maxamet, S110V gibi ultra-premium çelikler.
Talaşlı İmalat
Çeliğin talaş kaldırarak işlenebilirlik özelliği. Kolay işlenen çelikler (AEB-L, O1) yapımcılar için değerli.
Tavlama
Çeliğin yumuşatılması için yüksek sıcaklığa ısıtılıp yavaşça soğutulması. İşleme öncesi uygulanır.
Tel Çekme
Çeliğin ince tel haline getirilmesi. Bıçak yapımında doğrudan kullanılmaz ama bazı özel bıçaklarda kullanılır.
Temperleme
Sertleştirilmiş çeliğin belirli sıcaklıklarda birkaç saat tutulması. Sertlik ve tokluk dengesini ayarlar. Düşük temperleme (150-200°C) sert ama kırılgan, yüksek temperleme (500-600°C) tok ama yumuşak.
Toz Metalürjisi (PM)
Çeliğin önce toz haline getirilip sonra yüksek basınçla sinterlenmesi. Karbür yapısı çok ince ve homojen olur. M390, S30V, MagnaCut gibi modern çelikler PM ile üretilir.
Tungsten (W)
Yüksek hız çeliklerinin temel elementi. Sıcaklık sertliği ve aşınma direnci sağlar. M2, M4, T15'te bulunur.
Vanadyum (V)
En sert karbürü oluşturur (VC). Aşınma direncini dramatik artırır. M390, S110V gibi süper çeliklerde yüksek oranda bulunur.
Vena
Çelik üretim sırasında oluşan yüksek element yoğunluklu bölgeler. Konvansiyonel dökümde olur, PM'de olmaz. Düşük tokluk ve düzensiz mekanik özellik.
Yağda Sertleşme
O1, 52100 gibi çeliklerin yağda soğutulması. Suya göre yavaş soğuma, daha iyi kontrol.
51 / 51 Search